หลายคนอาจเคยสังเกตว่าในบางช่วงของปี “ท้องฟ้ามืดเร็ว” กว่าปกติ เช่น ช่วงปลายปีหรือช่วงฤดูฝน จนทำให้รู้สึกว่าเย็นวันนั้นผ่านไปเร็วเป็นพิเศษ ความจริงแล้วปรากฏการณ์นี้ไม่ได้เกิดขึ้นแบบสุ่ม แต่มีสาเหตุทางดาราศาสตร์ ภูมิอากาศ และสภาพภูมิประเทศที่เกี่ยวข้องกันอย่างซับซ้อน ทำไมท้องฟ้าถึงมืดไว ดังต่อไปนี้
- การเอียงของแกนโลก
สาเหตุหลักที่ทำให้ท้องฟ้ามืดไวขึ้นในบางช่วง คือ “การเอียงของแกนโลก” ประมาณ 23.5 องศา โลกหมุนรอบดวงอาทิตย์ในลักษณะที่แกนเอียง ทำให้บางซีกโลกได้รับแสงอาทิตย์มากหรือน้อยในแต่ละฤดูกาล
ในประเทศไทย ช่วงเดือนพฤศจิกายน–มกราคม จะเป็นเวลาที่ซีกโลกเหนือหันหนีจากดวงอาทิตย์ แม้ไทยจะอยู่แถบเส้นศูนย์สูตร แต่ผลของการเอียงแกนโลกยังทำให้ดวงอาทิตย์ขึ้นช้าลงและตกเร็วขึ้น ทำให้รู้สึกว่า “กลางวันสั้น กลางคืนยาว” นั่นเอง
- ตำแหน่งการโคจรของโลก
วงโคจรของโลกไม่ใช่วงกลมที่สมบูรณ์แบบ แต่เป็นรูปวงรีเล็กน้อย ช่วงต้นปีโลกจะอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์มากกว่า และปลายปีจะเริ่มห่างออกไปเล็กน้อย ถึงแม้ผลกระทบต่อความมืดสว่างจะไม่มากเท่าการเอียงของแกนโลก แต่ก็มีส่วนทำให้ปริมาณแสงและระยะเวลาของกลางวันเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย รวมถึงความแรงของลำแสงที่กระทบผิวโลกก็ลดลงในบางช่วง ทำให้รู้สึกว่ามืดไวขึ้น
- มุมที่ดวงอาทิตย์ทำกับเส้นขอบฟ้า
ในช่วงปลายปี ดวงอาทิตย์จะเคลื่อนที่ในเส้นทางที่ต่ำกว่าเดิม เมื่อพระอาทิตย์ตก มุมระหว่างแสงอาทิตย์และพื้นโลกจะชันขึ้น ทำให้ความสว่างลดลงอย่างรวดเร็ว แสงกระจายได้น้อย และท้องฟ้ามืดเร็วขึ้น ต่างจากฤดูร้อนที่ดวงอาทิตย์ขึ้นสูง ทำให้หลังพระอาทิตย์ตกยังมีแสงสว่างหลงเหลืออยู่นานกว่า
- สภาพอากาศและเมฆมาก
ในบางช่วง เช่น ฤดูฝนหรือช่วงมรสุม เมฆหนาทึบและหมอกควันสามารถบดบังแสง ทำให้รู้สึกว่าเย็นวันนั้นมืดเร็วกว่าปกติ แม้เวลาจริงตามดาราศาสตร์จะไม่ได้เปลี่ยน เมฆชั้นสูงหรือพายุฝนทำให้แสงอาทิตย์ส่องลงถึงพื้นได้น้อย จึงทำให้ท้องฟ้าสลัวตั้งแต่บ่ายแก่ ๆ
- ฝุ่นควันและมลภาวะทางอากาศ
ในฤดูหนาวของไทย โดยเฉพาะภาคเหนือ-อีสาน มักเกิดสภาพอากาศที่อากาศนิ่ง และมีฝุ่น PM2.5 ลอยสะสมในอากาศ ฝุ่นขนาดเล็กเหล่านี้ช่วยกระจายและดูดซับแสง ทำให้แสงอาทิตย์จางลงเร็วกว่าปกติ โดยเฉพาะช่วงเย็น จึงดูเหมือนว่าท้องฟ้ามืดเร็วกว่าปกติทั้งที่เวลาไม่ได้เร็วขึ้นจริง
- ภูมิประเทศและทิศทางที่ตั้ง
บางพื้นที่มีภูเขา อาคารสูง หรือผืนป่าทึบ ทำให้ดวงอาทิตย์ลับขอบฟ้าหรือถูกบังเร็วกว่าพื้นที่อื่น เช่น บ้านที่อยู่ในหุบเขาจะมืดเร็วกว่าพื้นราบ ทั้งที่เวลาพระอาทิตย์ตกจริงยังไม่ถึง
- จิตวิทยาเวลาในฤดูหนาว
เมื่ออากาศเย็น ลมแรง และแดดอ่อน ร่างกายจะรับรู้ว่าความสว่างลดลงไวกว่าเดิม รวมถึงอารมณ์ที่สงบลงและกิจกรรมกลางแจ้งที่ลดลง อาจทำให้รู้สึกว่าค่ำมืดไว ทั้งที่เวลาจริงอาจต่างกันเพียงไม่กี่นาที
ได้รับการสนับสนุนโดย hoiana